Menu

Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /uprawypolowe/components/com_k2/models/item.php on line 763

Ochrona kukurydzy przed chorobami grzybowymi a jakość ziarna

W ostatnich latach powierzchnia uprawy kukurydzy regularnie przekracza milion hektarów. Rośliny mogą być atakowane przez patogeny od chwili wysiania aż do zbioru. Mogą to być zarówno szkodniki jak też grzyby, bakterie i wirusy powodujące choroby i uszkodzenia roślin. Najliczniejszą grupę patogenów stanowią grzyby. Ich zarodniki zimują w glebie, na resztkach pożniwnych lub są przenoszone przez nasiona niezaprawione środkami grzybobójczymi.


Infekcja grzybowa w pierwszej fazie rozwoju rośliny powoduje zgorzel siewek i zgorzel podstawy łodygi. Zaatakowane siewki obumierają często jeszcze w fazie kiełkowania, a jeżeli infekcja jest słabsza, to rośliny są osłabione i mogą ulec złamaniu w późniejszym czasie. W kolejnych etapach rozwoju kukurydza także może być atakowana przez grzyby, wywołując m. in. fuzariozy łodyg i kolb oraz głownie (guzowata i pyląca). Głownię guzowatą wywołuje grzyb Ustilago maydis, którego zarodniki znajdują się w glebie, a objawia się ona w postaci guzowatych narośli pokrytych cienką błonką na liściach, łodygach, a w późniejszym okresie również na wiechach i kolbach. Pojawiają się one w miejscach uszkodzeń tkanek zarówno przez szkodniki, jak i przez czynniki fizyczne, np. silny deszcz lub grad. Głownia pyląca (Sphacelotheca reiliana) atakuje rośliny w czasie kiełkowania i rozwija się bezobjawowo przerastając tkanki. Pojawia się na wiechach i kolbach, tworząc czarno-brunatne skupiska zarodników, okryte cienką błonką, która z czasem pęka i uwalnia zarodniki do otoczenia. Sprzyjają jej gorące i suche lata oraz niska wilgotność gleby.
Fuzariozy są powodowane przez grzyby z rodzaju Fusarium. Fuzarioza łodyg występuje gdy zarodniki grzybów trafiają na roślinę lub przenikają do wnętrza łodygi przez uszkodzone przez szkodniki tkanki. Rozwijając się wewnątrz łodygi przerastają tkanki, powodują ich gnicie. Łodygi są osłabione mechanicznie i podatne na złamanie, zwłaszcza przy silniejszym wietrze.
Fuzarioza kolb infekuje przez znamiona w czasie kwitnienia, przez uszkodzenia kolb spowodowane szkodnikami, zwłaszcza przez omacnicę prosowiankę, lub przerastając do kolby od strony porażonych fuzariozą łodyg.
Objawy fuzariozy kolb są widoczne na ziarniakach w postaci nalotu grzybni o kolorze białym lub różowym.
Podczas porażenia fuzariozą w częściach zielonych i w ziarnie może zostać nagromadzona duża ilość związków szkodliwych - mikotoksyn.
Najważniejszymi z nich z powodu częstości występowania, wytwarzanych dużych ilości oraz silnych właściwości toksycznych są: deoksyniwalenol, zearalenon i fumonizyny. Wraz ze zmianami klimatu i wzrostem temperatur w sezonie wegetacyjnym znaczenia mogą nabrać aflatoksyny produkowane przez grzyby z rodzaju Aspergillus.
Spożycie każdej z mikotoksyn powoduje ogólne osłabienie organizmu i często wywołuje choroby niezakaźne, zwane mikotoksykozami. Specyficzne działanie każdej mikotoksyny zależy od gatunku zwierząt, jego wieku i ilości spożytej toksyny.
Najbardziej rozpowszechnioną mikotoksyną w ziarnie kukurydzy jest deoksyniwalenol. Powoduje zmniejszenie apetytu, a przy wyższych stężeniach powoduje wymioty, biegunkę, zmniejszenie przyrostów masy ciała, obniżenie odporności. Najbardziej wrażliwe na DON są świnie, które reagują negatywnie na obecność tej toksyny już przy stężeniu 1 mg/kg. Najmniej wrażliwe jest bydło dzięki rozwiniętej florze układu trawiennego.
Zearalenon wywołuje zaburzenia w cyklu rozrodczym zwierząt - tzw. hyperestrogenizm. Może on prowadzić do zmniejszenia wagi płodów, poronień, bezpłodności a nawet uszkodzeń organów płciowych. Podobnie jak w przypadku DON, najbardziej wrażliwa jest trzoda chlewna, lecz przy większych dawkach zearalenonu obserwuje się również wrażliwość bydła.
Fumonizyny uszkadzają między innymi komórki układu nerwowego, prowadząc do gąbczastości mózgu u koni, powodować mogą też częściową lub całkowitą ślepotę, drgawki, a w niektórych przypadkach śmierć zwierząt. Objawem zatrucia fumonizynami u świń może być zapalenie płuc. U drobiu powodują spadek wagi oraz zwiększoną śmiertelność. Podejrzewa się, że fumonizyny wywołują nowotwór przełyku u ludzi.
Aflatoksyny mogą powodować raka wątroby, obniżać mleczność krów, nieśność kur, zmniejszać przyrosty wagi i obniżać odporność zwierząt.
Maksymalne dopuszczalne stężenie wymienionych mikotoksyn jest regulowane normami unijnymi.
Ze względu na wysoką szkodliwość mikotoksyn ochrona kukurydzy przed chorobami grzybowymi jest bardzo ważna
W pierwszym rzędzie powinno się stosować prawidłowe zmianowanie, przez co zmniejsza się ilość zarodników grzyba w glebie. Dobre rozdrobnienie i przyoranie resztek roślinnych zmniejsza ilość podłoża dla rozwijających się grzybów, może zredukować ilość zarodników grzybów w glebie. Pozwala ono także na pozbycie się szkodnika – omacnicy prosowianki, która jest również czynnikiem sprzyjającym rozwojowi grzybów
Zastosowanie fungicydów wymaga specjalistycznych opryskiwaczy umożliwiających pracę w wysokim łanie. W rejestrze można znaleźć kilkanaście preparatów do zwalczania chorób grzybowych w kukurydzy. Preparaty do zwalczenia fuzariozy kolb i łodyg oparte są na azoksystrobinie i propikonazolu lub piraklostrobinie i epoksykonazolu.
Nie uzyskano jeszcze odmiany w pełni odpornej na fuzariozę, lecz niektóre charakteryzują się podwyższoną odpornością na tego patogena.
Uszkadzanie roślin przez szkodniki, głównie omacnicę prosowiankę, zwiększa porażenie fuzariozą i zawartość mikotoksyn. Dlatego ograniczenie obecności omacnicy powoduje podniesienia plonu oraz poprawę jego jakości. Stosuje się zarówno pestycydy, jak też biologiczne środki zawierające poczwarki kruszynka – muchówki, która ogranicza obecność omacnicy oraz rolnic w kolbach kukurydzy.
Mikotoksyny gromadzone są głównie po osiągnięciu dojrzałości ziarna. Późny zbiór zainfekowanego i wilgotnego ziarna może prowadzić do znacznego zwiększenia zawartości mikotoksyn.

Dr Piotr Ochodzki
IHAR-PIB Radzików


Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /uprawypolowe/templates/gk_gamenews/html/com_k2/templates/default/item.php on line 132
powrót na górę

Maszyny rolnicze

  • Ciągniki
  • Opryskiwacze
  • Siewniki
  • Zielonkowe
  • Kombajny
  • Pozostałe

Chemia rolnicza

  • Środki ochrony
  • Nawożenie

Porady eksperta

  • Uprawa

Uprawa Kukurydzy

  • Pobierz magazyn

Uprawy

  • Kukurydza
  • Rzepak
  • Zboża
  • Pozostałe